Ngoài gia đình, còn dư luận từng lớp nữa, nhất là với những trường hợp được nom học giỏi mà không may thi trượt
Nhưng không lẽ không có biện pháp nào để giảm bớt “bi kịch”? Phải dìm công tác hướng nghiệp ở khối THCS và THPT làm rất kém. Việc phân luồng như nhiều nước thực hành, chúng ta khó thực hành theo hay sao? Từ năm 1996, tại Hội nghị Trung ương 2, khóa VIII đã đặt ra vấn đề phân luồng trong quyết nghị Trung ương 2 về giáo dục.
Có những con số chúng ta không bao giờ đưa: có bao lăm người tốt nghiệp Đại học Y không đi làm tại các tỉnh, mà ở lại Hà Nội, thậm chí làm việc tại các cửa hàng. Học để đi thi, chỉ lấy đi thi vào ĐH là con đường gần như là duy nhất đối với thanh niên nước nhà - Đấy là một thảm họa, hoang tiền, thời gian, công sức của cả gia đình và xã hội.
Trầm mình do áp lực Những năm gần đây, cứ vào đợt công bố điểm thi ĐH, không ít thí sinh rơi vào stress vì thi trượt. Thứ nữa, nhà trường phối hợp với gia đình phải làm tốt công tác hướng nghiệp, giúp các em hiểu, đánh giá được bản thân mình.
Tay nghề có thể là công nhân, kỹ sư hay nhà khoa học. Đó có phải sự phân luồng? Đó là phân ban chứ không phải phân luồng. Như nước Đức, sau lớp 5 đã phân luồng: đi học để ra nghề hay đi vào một trường trung học để lên ĐH.
Ở Anh, sau lớp 10 là phân luồng rất rõ; em nào đấu lên học lớp 11, 12 gọi là A (phân ban hẹp để vào các trường ĐH tương ứng).
Đó chính là một lý do dẫn đến các trường hợp tự tử. Nhà trường phải kết hợp với gia đình hướng nghiệp cho các em. Không phải vào ĐH là con đường tiến thân vẻ vang độc nhất. Có nước là 40:60, nhưng cốt là 50:50. Trường hợp quá bức xúc dẫn đến mâu thuẫn tột đỉnh, không có lối thoát thìa là cá biệt, nhưng cá biệt đó sinh ra từ đại thể. TSKH Phạm Minh Hạc, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục.
Tầng lớp cần những con người có đạo đức và tay nghề. Chúng ta chịu ảnh hưởng từ thời Lý đến ngày nay (hơn 10 thế kỷ) cái “hư văn, khoa cử và quan trường”. Việc học một ngành, ra làm việc ngành khác, ông có cho rằng “kiểu gì thì có tri thức cũng tốt; kiến thức đó sẽ hỗ trợ cho công việc của người ta dù công việc đó trái với ngành được đào tạo”? Với từng trường hợp cụ thể thì phải nghiên cứu, nhưng nói chung thì không tốt.
Có những em hiểu được mình, nhầm thì sửa. Khi không đạt được cho nên thất vọng tột bực. Nhiều em còn chịu áp lực từ gia đình, thưa ông? Đúng. Như thế là không đánh giá đúng được năng lực của mình, trước hết là không hiểu rõ bản thân của mình. Phân luồng là luồng này đi học nghề, luồng kia đi ĐH.
Có thể đấy cũng là một phản ứng tuyệt vọng do sức ép của gia đình, kiểu như nuôi con như thế, con phải vào đại học, trở thành bác sĩ, kỹ sư. Ở các nước, họ tổ chức phân luồng. Thậm chí có những trường hợp tự sát chỉ vì thất vọng. 18 tuổi, nhưng không vạch được đường đời, cho rằng hoài vọng, kỳ vọng vào ĐH là độc nhất.
GS. Ông có nhận xét gì về các trường hợp này? Nói riêng trong trường hợp tự sát khi đi thi không đạt yêu cầu, nếu xét dưới giác độ cá thể thì: Hành động thi trượt mâu thuẫn với kỳ vọng, tức thị sự kỳ vọng quá lớn dẫn đến thất vọng tột đỉnh và dẫn đến tự sát. Ở đây có cả vấn đề không đánh giá đúng mình, không đánh giá đúng ngoại cảnh, sĩ diện một cách hão huyền.
Chúng ta cần phổ biến rộng rãi mục đích giáo dục, làm cho mọi từng lớp nhân dân, nhất là những gia đình có con em vừa qua kỳ thi vào ĐH hoặc sắp học lớp 12 nhận thức rõ: học để thành người và thành nghề.
Bấy lâu, làm gì có ai hướng nghiệp cho học sinh đâu, toàn các em tự tìm hiểu. Trong tầng lớp Việt Nam hiện nay, nuôi con học đến lớp 12 thì đại bộ phận theo triết lý “Học để thi đại học”, thậm chí là vào trường nào cũng được, dù không biết học ra để làm gì.
Nhưng đây lại là một vấn đề khác, nói thì rất dài. Ở Pháp, đến lớp 7 thì học 1 năm hướng học và hướng nghiệp; tức là vẫn học chương trình thường nhật nhưng người ta gọi năm học đó là hướng học và hướng nghiệp bởi bắt đầu từ đấy là hướng nghiệp rất rõ. Các vị phụ huynh phải hiểu, đánh giá đúng con mình, đừng tạo áp lực. Riêng tỉnh Vĩnh Phúc bắt đầu từ năm ngoái có chủ trương phân luồng: Anh nào đi học nghề thì được cho tiền đi học.
Thực ra, công tác hướng nghiệp gồm 4 nội dung: Mỗi học trò phải hiểu đúng năng lực; hiểu được hứng thú của mình; năng lực, hứng thú này có đáp ứng yêu cầu thị trường lao động không; tình cảnh kinh tế gia đình mình như thế nào? Cả 4 điều này chúng ta không nói rõ để từng học sinh, từng gia đình hiểu. Họ phân thành 2 luồng rõ rệt, thậm chí có tỷ lệ phần trăm.
Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện. Trái ngành là không tốt! Có một số sinh viên thi vào được những trường danh giá, đòi hỏi lực học rất tốt mới thi đỗ, nhưng trong quá trình học lại nản vì mọi thứ không như mình tưởng.
Hoài Hương (thực hiện). Tôi biết có người tốt nghiệp Đại học Y ra mở cửa hàng gỗ và họ thú vị với công việc ngày nay. Nhiều trường hợp thất vọng, nhưng không đến mức quá lớn.
Khi không đạt được thì sức ép của gia đình dẫn đến hậu quả không hay. Hướng nghiệp kém Đành rằng việc kỳ vọng vào ĐH là quá lớn, do triết lý “hư văn, khoa cử, quan trường” từ thời phong kiến còn rơi rớt lại - như ông nói. Còn chúng ta có chủ trương phân ban, nhưng phân theo khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật, khoa học tầng lớp; do ít người vào học khoa học từng lớp quá thì lại có một ban chung.
Nhưng từ đó đến nay không ai thực hiện. Lúc đó câu hỏi “dừng lại, hay đi tiếp” cũng rất đau đầu. HCM: Trong tổng số thí sinh thi vào một số trường, chỉ có 25% biết mình nên chọn nghề gì.
Hiện nay, số trường nghề quá ít, chúng lại được đôn từ cao đẳng lên ĐH. Ở nước ta trước đây đã có sự phân chia từ hết lớp 9; em nào lên THPT vào ban A thì học cốt tử môn Toán, Lý, Hóa. Chúng tôi có con số của các nhà tâm lý học ở TP. Đây là một áp lực rất lớn của một triết lý hư danh trong xã hội chúng ta, chịu ảnh hưởng của nhiều thế kỷ chịu đô hộ và phong kiến.
Tỉ dụ ,ở Trung Quốc là 50:50, tức là 50% học hết THCS thì đi học nghề, còn 50% học tiếp để vào ĐH. Chung cục trên thực tiễn chương trình phân ban đã bị hủy bỏ.
