---------------------------- [1] White House, Statement by the Press Secretary on the Visit of Baltic Leaders
[1]. Một lý do khác là Mỹ cần cuộc gặp này nhằm “hạ hỏa” cơn thịnh nộ của châu Âu sau vụ cựu nhân viên Cơ quan An ninh nhà nước Mỹ (NSA) Edward Snowden tiết lộ việc chính phủ Mỹ nghe lén thông tin của một số nước đồng minh châu Âu. Tuy nhiên, nếu nhìn từ góc độ địa-chính trị, hẳn là ông Obama còn có nhiều lý do sâu xa khác khi mời 3 vị nguyên thủ Baltic đến Nhà Trắng vào thời khắc này.
Tờ Vilnius Diena của Litva đã đặt câu hỏi trong một bài báo vào tháng 3/2013 rằng có phải ông Obama không tôn trọng vai trò của các nước Baltic như Litva hay không? Thậm chí, Tổng thống Litva, bà Dalia Grybauskaite đã từng từ chối lời mời đến Nhà Trắng của Tổng thống Obama vào năm 2010 mà không rõ nguyên nhân.
Từ khi nhậm chức Tổng thống đến nay, ông Obama chưa có bất kỳ cuộc gặp chính thức nào với những người đồng cấp ở khu vực Baltic.
Bản thân quan hệ Nga-Baltic cũng chưa bao giờ “xuôi chèo, mát mái” sau khi Liên Xô sụp đổ vào năm 1991 và Nga luôn tỏ ra không ưng trước việc ba nước Baltic dự NATO.
Đáng lưu ý, năm 2013 là năm mà Litva giữ chức chủ toạ luân phiên của EU, chính do vậy, cuộc gặp giữa ông Obama và Tổng thống Litva Grybauskaite sẽ giúp Mỹ cải thiện phần nào mối quan hệ với EU và khẳng định rõ hơn vai trò của mình tại châu Âu, nhất là khi Trung Quốc, đối trọng của Mỹ ở châu Á-Thái Bình Dương đang xây dựng hình ảnh hăng hái ở châu Âu khi có nhiều viện trợ về kinh tế đối với các nước đang rơi vào khủng hoảng.
Đồng thời, với nhân cách là những đồng minh trong NATO, cả 4 nhà lãnh đạo sẽ luận bàn về các vấn đề can hệ đến ích chung, bao gồm hợp tác an ninh năng lượng, thương thuyết về Hiệp định Đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương, quốc phòng và hợp tác công nghệ cao. Chính bà Grybauskaite cũng đã phản ứng dữ dội thỏa thuận do chính Mỹ khởi xướng yêu cầu các thành viên NATO dành 2% GDP cho tiêu quân sự.
Với vai trò chủ toạ luân phiên của EU hiện nay, Litva vừa có những động thái hăng hái ủng hộ chính sách quân sự của NATO, vừa dành những lời lẽ “có cánh” để truyền tụng quan hệ Mỹ-NATO trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, vị thế của Litva và bà Grybauskaite đã đổi thay sau Hội nghị Thượng đỉnh NATO tại Chicago vào tháng 5 năm 2012.
Chính vì vậy, cuộc gặp Mỹ- Baltic sắp tới, diễn ra ngay sau Hội nghị G20 tại Nga, sẽ là tín hiệu mà Mỹ muốn gửi đến Nga rằng Mỹ sẽ tăng cường hỗ trợ những đồng minh NATO của mình ở Baltic, nhất là trong lĩnh vực an ninh năng lượng và an ninh mạng, để tạo đối trọng với Nga.
Ngoại giả, do các nước Baltic là những nước ủng hộ tự do thương nghiệp mạnh mẽ trong EU, nên Washington cần tranh thủ ngôn ngữ của các nước này để tháo gỡ các rào cản và thúc đẩy nhanh hơn nữa quá trình thương lượng Hiệp định đối tác thương nghiệp-Đầu tư xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ và EU.
* Why does Barack Obama need Dalia Grysbauskaite- The Lithuania Tribune.
Do đó, cuộc gặp này dự kiến hứa hẹn sẽ đưa quan hệ của Mỹ với 3 nước Baltic phát triển theo hướng hăng hái hơn và xóa nhòa những dị đồng còn tồn tại trong quá vãng giữa các bên. * Is Barack Obama avoiding Dalia Grybauskaite?- The Lithuania Tribune. Chính Tổng thống Litva Dalia Grybauskaite và Tổng thống Estonia Toomas Ilves đều cho rằng phản ứng của một số nước châu Âu là “hơi quá”, song song cũng kêu gọi không nên để scandal nghe lén này của Mỹ ảnh hưởng đến thương thảo hiệp nghị đối tác thương nghiệp-Đầu tư giữa Mỹ và EU.
Tham khảo: * Opinion: En route to the White House- The Lithuania Tribune, 10th August 2013. Theo nhà phân tách chính trị Kęstutis Girnius của Học viện Quan hệ quốc tế và Khoa học chính trị thuộc trường Đại học Vilnius (Litva), châu Âu vẫn cho rằng Mỹ hình như dành ít sự quan hoài đến khu vực này thời gian qua, do đó không nắm rõ những mối lo ngại của “lục địa già”.
Lý do rõ ràng nhất là việc ông Obama muốn “hâm nóng” lại quan hệ giữa Mỹ và EU. Trong khi các nước lớn trong EU như Đức, Pháp, Anh tỏ ra giận dữ và phản ứng dữ dội trước thông báo này thì các nước Baltic lại giữ một thái độ mặc nhiên và không có một chỉ trích công khai nào nhằm vào Mỹ.
Cuộc gặp Thượng đỉnh giữa lãnh đạo Mỹ và 3 nước Baltic còn có một mục đích khác không kém phần quan trọng là gây sức ép lên phía Nga. Hơn nữa, vai trò của Mỹ trong việc giải quyết khủng hoảng tài chính ở châu Âu cũng vô cùng mờ nhạt. Điều này sẽ giúp các nước Baltic tự tín hơn trong quan hệ với Nga vì đằng sau lưng họ là sự hậu thuẫn mạnh mẽ của siêu cường Mỹ.
Rõ ràng, cuộc gặp sắp tới tại Washington giữa Mỹ và 3 nước Baltic được coi như là “ một mũi tên nhắm nhiều mục tiêu”. Cả Litva, Estonia và Latvia thừa biết rằng các nước khác như Nga và thậm chí cả một số nước EU cũng có các chương trình nghe lén hay gián điệp như Mỹ.
Quan hệ Mỹ-Nga bấy lâu vốn đã tồn tại nhiều vấn đề, nay lại càng thêm xấu đi sau khi Nga đồng ý cho phép Edward Snowden được tỵ nạn chính trị và Tổng thống Obama đã khước từ thăm chính thức và họp Thượng đỉnh với Tổng thống Nga Putin khi sang dự Hội nghị G20 tại St Petersburg vào tháng 9 tới. Theo lời mời của Tổng thống Mỹ Barack Obama, nguyên thủ của 3 nước Baltic gồm Tổng thống Litva Dalia Grybauskaite, Tổng thống Estonia Toomas Hendrik Ilves và Tổng thống Latvia Andris Beins sẽ thăm chính thức Washington DC và dự định sẽ có cuộc gặp tay tư với Tổng thống Mỹ tại Nhà Trắng vào ngày 30/8 tới.
Trong bối cảnh hình ảnh và quan hệ của Mỹ với một số nước châu Âu đang có chiều hướng xấu đi sau vụ Snowden, thì cuộc gặp thượng đỉnh giữa Mỹ-Baltic lại trở thành con bài hữu ích mà ông Obama rất cần để “xoay chuyển” sự thế trong lúc này. Lý do chung cuộc không gì khác hơn ngoài việc xóa bỏ những rào cản trong quan hệ Mỹ-Baltic, nhất là với Litva.
