Tuần qua, nhà báo Anita Raghavan đã cho xuất bản cuốn sách với tựa đề "Viên thực tập của ngài tỉ phú: Những bước thăng tiến của một nhân vật chóp bu trong giới kinh doanh và sự sụp đổ của quỹ mạo hiểm". Đây là tác phẩm được đánh giá rất cao, tái hiện toàn bộ câu chuyện Gupta quyết định mạo hiểm đánh đổi quang vinh để dự những canh bạc đầu tư với ông chủ Raj Rajaratnam. Thương lái thành đạt 65 tuổi này bị kết tội đã cung cấp cho người bạn đồng hương gốc Ấn Rajaratnam những tin cẩn tuyệt mật liên can đến việc mua bán cổ phiếu của Goldman Sachs trong khoảng thời kì từ tháng 3/2007 đến tháng 1/2009. Vào thời điểm này, Gupta là trung tâm của chiến dịch chống lại các giao tiếp nội gián trong những năm gần đây của Chính phủ Mỹ. Là cựu Giám đốc điều hành (CEO) của Công ty tham vấn quản lý toàn cầu McKinsey & Company, Gupta trở nên nhân vật được coi trọng và "hâm mộ" nhất trong cộng đồng lái buôn gốc Ấn tại Mỹ. Con người này cùng đạt tới những thành công ngoài trông đợi, gây ấn tượng rất mạnh trong các dự án từ thiện lớn trên toàn cầu. "Cú ngã ngựa" bất ngờ của ông khiến bê bối giao tế nội gián vốn đã gây sốc lại trở nên bất bình thường hơn bao giờ hết. Bê bối… từ trên trời rơi xuống Vào năm 1973, khi chàng thanh niên Rajat Gupta mới chân ướt chân ráo tham gia vào Công ty tham mưu McKinsey ở đô thị New York, có nhẽ anh cũng không ngờ rằng chính nơi đó sẽ là sân khấu mang lại cả vinh quang lẫn ô nhục cho thế cục. Năm 1994, Gupta trở nên CEO của McKinsey (CEO trước hết sinh tại Ấn Độ) và hai lần tái đắc cử vào năm 1997 và 2000. Trong thời kì nắm quyền tại McKinsey, Gupta đã mở rộng gấp đôi đế chế của ông với sự hiện diện trên 23 quốc gia. Ông giao du với những nhà doanh nghiệp và chính trị gia hàng đầu thế giới, từ Bill Gates cho đến Bill Clinton. Tác giả Anita Raghavan - người luôn chủ trương vụ bê bối nội gián phải được xử một cách nghiêm khắc để làm gương cho các tập đoàn mua bán thông tin tài chính trái phép khác - cũng phải mong: "Gupta là một trong những nhà kinh doanh chứng khoán sáng giá nhất, chuyên nghiệp nhất, có nhiều bằng cấp nhất, thành công nhất và được ưu đãi nhất của nước Mỹ. Chẳng thế mà ông đã nhanh chóng lập nên cơ đồ". Sau khi nghỉ hưu, Gupta vẫn là một cái bóng có uy tín và thần thế đằng sau McKinsey. Từ năm 2007, người ta thấy ông có mặt trong hội đồng của những tập đoàn và tổ chức lớn như Goldman Sachs, Procter&Gamble, American Airlines hay trường kinh doanh Harvard. Gupta được sự tin tức ủy thác của một số tổ chức, doanh nghiệp hàng đầu nước Mỹ. Ông ngồi bên trong phòng họp, trong số những CEO McKinsey và nhận được nhiều thông tin bí hiểm của họ để có thể đưa ra lời khuyên và Tư vấn. Việc quan hệ quá rộng và biết quá nhiều chính là cội nguồn của mọi tai nạn.
Sự làm nhục của Gupta khởi đầu từ tháng 4/2010, khi Raj Rajaratnam - tỉ phú sáng lập quỹ đầu tư mạo hiểm Galleon Group, bạn thân của Gupta - bị điều tra về hành vi giao dịch nội gián. Ngày 1/3/2011, Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) đã đệ đơn khiếu nại hành chính dân sự chống lại Gupta vì giao tế nội gián với Rajaratnam. Ngày 26/10/2011, Văn phòng Công tố đã đệ đơn kết tội hình sự chống lại Gupta. Ông bị Cục Điều tra liên bang Mỹ (FBI) bắt tại tỉnh thành New York. Theo tiết lộ của báo chí, quỹ đầu tư Galleon đã nhanh chóng nổi lên nhờ chiến lược thu thập thông báo độc quyền qua các mối quan hệ giữa Gupta với một số nhân viên cao cấp của những tập đoàn tham dự thị trường chứng khoán như Hãng tin học IBM, Intel Capital, hay thậm chí Công ty tham vấn McKinsey nơi Gupta từng làm việc trước đây. Gupta đã "moi" được một số thông báo có thể khiến giá cổ phiếu của các tập đoàn tham gia sàn chứng khoán NYSE lên xuống bất thường. Đó là những thông báo mật mà chỉ được biết trong nội bộ của các tập đoàn lớn. Nhờ biết trước được những thông báo đó nên quỹ đầu tư Galleon đã bán hoặc mua cổ phiếu của các tập đoàn này trước nhất thảy mọi người để kiếm lời. Nhà chức trách cũng kết tội Gupta đã xì những tin về tình hình đầu tư bên trong nhà băng Goldman Sachs cho Rajaratnam duyệt những cuộc điện thoại, dẫn đến những hoạt động mua, bán cổ phiếu với giá trị đồ sộ của Rajaratnam với lợi nhuận lên đến hàng triệu USD. Chính phủ đưa ra những băng thu thanh điện thoại để chứng cứ. Một trong những vụ việc đáng ngờ là khi tỉ phú Warren Buffet quyết định đầu tư 5 tỉ USD vào Goldman Sachs năm 2008, Rajaratnam đã hay tin này một ngày trước và thu mua cổ phiếu để đạt lợi nhuận 800.000 USD chỉ trong 24 giờ. Trong một trường hợp khác, hóa đơn điện thoại cho thấy Gupta đã liên lạc với Rajaratnam chỉ vài chục giây sau khi rời cuộc họp hội đồng tại Goldman Sachs và cuộc gọi kéo dài 13 phút. Ngày hôm sau, quỹ Galleon bán 150.000 cổ phiếu Goldman và tránh được thua lỗ gần 3 triệu USD. Màn kịch của hào quang Cuốn sách cung cấp những cái nhìn vô cùng mới mẻ về sự nghiệp xuống dốc của Gupta, và lên tới cực điểm khi khai thác góc cạnh thương buôn này gục ngã trước vành móng ngựa. Qua đó, tác giả vẽ lại một cuộc sống thành đạt, thịnh vượng nhưng cũng lắm cạm bẫy của cộng đồng người Ấn Độ đang sinh sống tại Mỹ.
Lúc Gupta tới New York vào những năm 90, ý kiến của chàng trai trẻ bấy giờ đã hoàn toàn thay đổi. Trước đó, con người này luôn cặm cụi làm việc ở những vùng đất xa xôi, mãi tận Scandinavia và Chicago. Sự tráng lệ của một New York tấp nập khiến Gupta "hóa sói", đeo đuổi những giấc mơ Mỹ chưa từng được một lần xuất hiện trong tâm não của chàng thanh niên. Tầm nhìn của Gupta bắt đầu bị tranh bởi hào quang của đồng tiền, ông liên tiếp tấn công các dự án đầu tư bất động sản để chóng vánh trở nên nhân vật đáng gờm trong giới. Cuốn sách gây bất thần khi xoáy sâu vào căn vi la tráng lệ mà Gupta mua lại, tọa lạc ở Connecticut, với số tiền hàng tỉ USD. Gupta bắt đầu tương hỗ với giới chuyên gia tài chính, đi theo một số nhà tài phiệt no đủ bậc nhất để học hỏi kinh nghiệm. Nhưng cảm giác tự ti vì thua thiệt tài sản nhanh chóng khiến Gupta cảm thấy hậm hực. Tham vọng của con người này bốc cháy khi ông ngầm nuôi ý định "chen chân" vào câu lạc bộ những trùm bất động sản ở Mỹ. Có một chi tiết ít người biết tới: Rajat Gupta từng đọc diễn văn tại Trường kinh dinh Columbia một năm sau khi từ bỏ Công ty McKinsey, về đầu quân tại Quỹ Galleon Group. Đó là một bài nói "tuyệt hay" như lời sinh viên nhận xét, phản ảnh khát vọng làm giàu cùng cá tính quả quyết đến cháy bỏng, nhưng đâu đó thoảng sự bất an và chất chứa suy tư về cảm giác sợ hãi thất bại. Tác giả Anita Raghavan từng hỏi liệu Gupta có thấy hạnh phúc và mãn nguyện với sự nghiệp, và nhận được câu đáp chính trực là không. "Có lúc, tôi thấy thỏa mãn. Nhưng thực ra, tôi đang đi tìm một chân trời mới cho sự nghiệp, và đang đổi thay để trở thành giàu có hơn. Thế nên, chưa thể vui vẻ được", Gupta cho biết. Thế nhưng, bê bối giao dịch nội gián ở Quỹ Galleon là một màn kịch đã được lên sẵn các vai chính - phụ. Bản thân Gupta trở nên một diễn viên vạn bất đắc dĩ, với xuất thân khiến không ít người xem ngỡ ngàng. Tiết lậu của cuốn sách cho biết, thương buôn này phải qua thời niên thiếu đầy khốn khó, thiếu thốn và hứng chịu mất mát cả cha lẫn mẹ khi tuổi đời còn rất trẻ. Đảm nhận tất tật nghĩa vụ gia đình, Gupta vắt kiệt sức làm việc chỉ để cóp nhặt đủ tiền tới Mỹ, giành học bổng tại Trường đại học Harvard và chóng vánh xin việc ở Công ty McKinsey. Ba nhiệm kỳ giữ cương vị CEO, thế nhưng chính tiền đã khiến Gupta chọn lọc sai trái. Bỏ việc ở công ty, ông quyết định về đầu quân tại Quỹ Galleon, rồi dự liên tục các giao tế "ngắn hạn" với sếp Raj Rajaratnam, để trở thành diễn viên của vụ bê bối khiến ông tiêu tán cả sự nghiệp. Năm 2012, Gupta nhận bản án 2 năm tù giam vì để lộ thông tin tuyệt mật khi đang giữ cương vị thành viên Ban quản trị Ngân hàng Goldman Sachs, dù đã thẳng cánh chi gần 10 triệu USD tiền bảo lãnh. Người Ấn đã mất niềm tin Quả tình, quá cố thành công của Rajat Gupta đã trở nên tấm gương cho nhiều lãnh đạo các công ty Ấn Độ kiên tâm giành thị trường Mỹ. Nhưng sẽ chẳng có ai thay thế được Gupta thời kỳ hậu bê bối trước tầm ảnh hưởng và sự thống trị của nhân vật này. Cuốn sách khắc họa hình tượng một Gupta sở hữu khả năng huých khi "đong đưa" trong tầm ảnh hưởng của nhiều luồng tư tưởng từ Ấn Độ hay Mỹ. Có thể nói, Rajat Gupta là một tấm gương sáng về sự thành công của người Ấn Độ trong thời đại toàn cầu hóa, một thương nhân thân thiện trong mắt những đồng nghiệp. Sự đóng góp của ông vì sự nghiệp giáo dục và sức khỏe toàn cầu được nhiều người ca tụng. Dù rằng đã đạt đến đỉnh vinh hoa phú quý ở Mỹ, Guapta không bao giờ quên cội nguồn của mình. Chính tác giả Anita Raghavan phải nhấn không tìm được một cá nhân nào ở Ấn Độ đủ sức thay thế cái bóng quá lớn của Gupta trên đất Mỹ. Tình cảm của ông đối với quê hương Ấn Độ được tả dưới hình thức những quỹ từ thiện - từng lớp, cũng như sự hợp tác với nhiều tổ chức phi chính phủ trong những chương trình dành cho Ấn Độ. Tuy nhiên, những hoạt động từ thiện mà ông đã làm không thể ảnh hưởng đến quyết định của bồi thẩm đoàn, như lời của thẩm phán đã nói: "Ngay cả khi mẹ Teresa bị buộc tội tội cướp Ngân hàng, quan tòa vẫn phải xác định xem bà ấy có làm hay không". Thương lái tù đày này từng là một biểu tượng, một cá nhân tiên phong cho giới kinh dinh Ấn Độ hoạt động với giới tài phiệt Mỹ. Gupta "thắng thuyết phục" khi được 100% phiếu đồng thuận bầu vào vị trí CEO của McKinsey. Niềm tự hào của người gốc Ấn đã tỏa sáng, nhưng lại gây băn khoăn cho dư luận. Tại sao một người đàn ông ngoại quốc lại thành công tới vậy, quản lý một trong những công ty hàng đầu ở Mỹ thời bấy giờ? Cuốn sách trở thành một hiện tượng, và tác giả tưởng chừng phải chịu cảnh người đọc "ném đá" vì những góc cạnh mới về Gupta. Tuy nhiên, phản hồi từ dư luận tỏ ra khá tích cực, và đa phần đồng ý với chính tác giả. Vấn đề độc nhất vô nhị nằm ở chỗ, luận điểm Gupta bị Raj Rajaratnam "bẫy" vẫn còn gây nhiều tranh luận. Ngay cả những người trong cuộc cũng úp mở trong cuộc phỏng vấn trước khi cuốn sách được xuất bản. Phải nói rằng, tham nhũng lan tràn khó kiểm soát, và với cá tính thích tiền như Gupta thì chuyện dính dáng tới một đôi vụ làm ăn, giao dịch nội gián hoàn toàn có thể đoán trước được. Câu chuyện về thương lái nhân tài một thời cho thấy: "gen" tham nhũng tồn tại ở khắp mọi nơi, trong mỗi con người, và Mỹ cũng đang dần biến dạng bởi các quan chức, doanh gia mang loại “gen” cực độc hại này. Vụ án Rajat Gupta gửi lại một thông điệp đã cũ: một người nức danh sảy chân thì những người khác phải dè chừng. Chỉ có độc nhất vô nhị truyền thông được lợi! Gupta đã chịu trách nhiệm trước bản thân với 2 năm tù giam, nhưng sẽ phải xin lỗi các con và toàn thể những người Ấn Độ đã đặt nhầm niềm tin nơi ông… |
Thứ Tư, 7 tháng 8, 2013
Mỹ: Vụ bê bối nội gián của nhà tin tức buôn tỉ phú gốc Ấn Rajat Gupta
