Mới đây, ngành liên lạc vận tải còn cử người đến gặp, đề nghị bác viết giúp ngành chuyên đề “Cấp cứu những tai nạn giao thông trên đường xa trạm y tế” để phổ thông rộng cho các đoàn xe trên nhiều tuyến quốc lộ. Chị Lộc đã đi lại được, song thể trạng vẫn yếu, cần được mổ tiếp. Chính tay bác mổ lại. Mới lại, cô y tá trẻ khi tiêm cứ lóng cóng, cô thú thực, vị trí tiêm khó, phải là người nhiều kinh nghiệm mới làm được việc này.
Đi lại cách rách quá. Ông vui vẻ nhận lời ngay. Nhưng ông N. Toàn là của những người trong khu hoặc đoàn thể phường, quận nhờ. Tôi ra ủy ban lĩnh lương hưu, trên đường về vấp hòn đá ngã vỡ xương quai hàm, nằm quay lơ tưởng chết. Tôi nghĩ ngay đến bác sĩ Chí ở gần nhà, liền hỏi, người như ông ấy làm thay cô có được không? Cô bảo, bác ấy là thầy của thầy cháu, sao không được.
Bác luôn coi việc mình làm là trách nhiệm, là y đức. Quan tâm đến các điều rất thiết thực trong tầng lớp, cuốn “Đề phòng những tai nạn trong cuộc sống hiện đại” của bác được Nhà xuất bản Thanh Niên ấn hành năm 2001, biểu đạt ngắn gọn, dễ hiểu cách sơ cứu tại chỗ các tai nạn thường gặp như: sốc chấn thương, chấn thương sọ não, giập não, chấn thương vùng bụng, gãy xương sống, gãy kín xương đòn, cấp cứu chết trôi, tai nạn bị vùi lấp.
Đã hết lời cảm tạ, mà bác ấy vẫn tỏ ra áy náy như thể mình có lỗi. Chia tay, chị Lộc xúc động nói với bác Chí: - Chú ạ, cháu theo thiên chúa giáo.
Bác nói “làm cho vui”, thâm tâm tôi hiểu đấy hoàn toàn là trách nhiệm. Hướng dẫn nghiên cứu sinh này, chấm luận văn này, viết sách.
Chính mắt tôi thấy bác Chí quăng vợt chạy đến, đặt ông nằm ngửa, rồi cúi xuống ghé mồm mình vào mồm ông hà hơi thổi ngạt liên tục.
Chị kể là, bao nhiêu năm hỏi thăm ân nhân của mình, hôm rồi ngẫu nhiên vào làm đầu ở một hiệu phố Khương Trung (Thanh Xuân, Hà Nội), đúng lúc người cha của chủ quán là một đại tá quân đội đã về hưu đang ngồi đấy.
Làm ở Văn phòng Chính phủ, sinh hoạt tổ hưu gần nhà bác Chí” - một vị nữa liền góp chuyện - “Buổi chiều đang chơi cầu lông bỗng gục tại chỗ. Tôi bị viêm khớp háng nặng. Bệnh viện Việt Xô bắt hàng ngày phải đến tiêm bủa vây vào vùng háng. Hôm qua mang quà sang cảm ơn, ông bà cứ chối đây đẩy.
Bác cũng tri ân với người bệnh. Ai mà tính hết được trong vòng mười năm qua, bác đã có bao lăm cuộc đi trò chuyện sức khỏe; bao lăm lần khám bệnh; đọc đơn thuốc; đọc phim Xquang, phim citi; trả lời qua điện thoại cách phòng, chữa một bệnh cụ thể.
Cả tháng trời ẽo ẹt như vậy, mà ông chẳng nài gì. Có mấy bữa liền da. Tôi hiểu: với bác, giúp người, vì người là niềm vui, là hạnh phúc của đời mình! Hà Nội 7/5/2010 Phạm Quang Đẩu.
Bao nhiêu năm, hỏi thăm mãi, hôm rồi tình cờ cháu mới biết địa chỉ của chú. Chúng tôi đang chuyện trò thì có khách đến. Trần Mạnh Chí, ông vui vẻ bảo đó là người bạn quen biết và cho chị địa chỉ. Vậy nên, đến lúc có quyền ngơi nghỉ, hưởng sự an nhàn nhưng bác vẫn không nghỉ, thầm lặng làm tiếp những việc có thể làm mà không đòi hỏi một sự đãi ngộ nào. Làm cho vui ấy mà. Vẫn không qua khỏi vì bị lụt não quá nặng.
Hàng ngày ông mang đồ tiêm sang nhà tôi, quả mũi tiêm êm ái, chóng vánh lắm. Đó là một đàn bà trạc ngoài năm mươi tuổi. Song, vẫn chưa thể hiểu hết thực hư lời cõi tục phao đồn về “ông thủng thỉnh việc đời”. Vừa về nghỉ, bác đã sốt sắng cùng mấy đồng nghiệp trong khu tập thể như giáo sư Thực, giáo sư Mễ lập một tổ tham mưu sức khỏe tự nguyện.
Hồ Chí Minh. Khi nhắc đến tên BS. Ông hỏi về vết sẹo dài trên đầu chị, được nghe kể lại chuyện của hơn bốn mươi năm trước. Mình lấy trong túi tặng ông một tượng gỗ khá to, tạc con đại bàng dang rộng đôi cánh, bảo: đồng chí tiểu trưởng đoàn xe Trường Sơn ơi, đồng chí là đại bàng không bao giờ chịu gãy cánh đâu! Đã có nhiều cuộc gặp lại đầy tình người xúc động như thế.
Ông đỡ tôi dậy, rồi bảo bà Mai, vợ ông, chạy về nhà lấy bông băng, hộp kim chỉ khâu, dao mổ. Nhiều nhà khoa học tuổi cao, còn sáng suốt như bác vẫn nghiêm trang tham dự công việc đào tạo lớp trẻ như thế. Bà ngồi bên. Mình sực nhớ ra: năm ấy chính mình đã lấy mảnh đạn trong cột sống cho ông ấy, một tiểu đoàn trưởng xe bị thương trên đường Trường Sơn.
Các vị bảo thế có khó cho tôi không? Nghe vậy, một ông ngồi bên tôi nghiêng đầu, chỉ vào phía hàm trái của mình còn nhìn rõ vết khâu đang bôi nghệ vàng ươm, nói: - Cách đây mươi ngày. Ông cố định xương, khâu vết thương tại chỗ.
Ngay sau đó bác có lệnh đi B. Sau đó tôi đi viện. Vẫn chưa yên tâm về ca sọ não rất nặng này, trước lúc phát xuất, bác đã dặn dò kỹ đồng nghiệp ở lại chăm chút chị. Ngày đó, máy bay Mỹ ném bom một trận địa pháo ở Xuân Mai, Hà Tây, chị Lộc là cấp dưỡng cho công trường gần đấy, bị mảnh bom vào đầu.
Rồi chị xuất viện, sức khỏe dần bình phục. Chú là Chúa của cháu, đã tái sinh cháu lần thứ hai! Khi chị Lộc về rồi, tôi hỏi bác Chí, chắc hẳn thời gian qua có nhiều trường hợp bệnh nhân tìm đến thầy thuốc như thế này? Bác gật đầu, còn nói thêm là, từ ngày về nghỉ bác cũng có nhiều dịp thăm lại những người mình đã cứu chữa.
Tôi đến chơi nhà bác. Bệnh viện bảo may bác được cấp cứu kịp thời, không lệch xương, không nhiễm trùng, vết khâu đẹp. ”. Chúa luôn ở trong lòng cháu. Run rủi thế nào đúng lúc vợ chồng ông Chí đi bộ thể dục qua. Người bệnh tri ân với bác. Và bác kể một chuyện diễn ra gần đây: - Mình xem Đài truyền hình Hà Nội có phóng sự “Hơn cả tình yêu”nói về bà Phạm Thị Tỵ ở Đồng Xa (Từ Liêm, Hà Nội), suốt 40 năm ròng rã chăm sóc chu đáo chồng là ông Trần Văn Huấn, thương binh nặng, mất 92% sức khỏe, bị vết thương cột sống, liệt nửa người.
Thế là tôi đến nhờ. BS. Bác Trần Mạnh Chí (người thứ ba từ trái sang) sau ngày nghỉ hưu đã đến thăm Trại thương binh nặng Liêm Cần (Hà Nam), gặp lại một thương binh nặng hạng 1/4 từng được bác mổ, điều trị.
Gặp lại sức quen cũ, bác Trần Mạnh Chí rất vui. Cụ kể: - Các vị ạ, tôi chịu ơn ông Chí nhiều quá mà chẳng biết cách nào báo đáp.
Ngoài những việc “ăn cơm nhà vác tù và hàng tổng” như thế, nếp viết lách từ hồi đương thứ bác cũng không bỏ được.
Có người tốt đến thế là cùng. Rồi còn xoa tim ngoài lồng ngực. Hôm đưa tang tôi đi cạnh bác Chí, bà vợ ông N. Đúng lúc tôi được lĩnh khoản tiền do tham gia tiền khởi nghĩa, mới lẳng lặng sang gặp, muốn biếu ông một ít, gọi là món quà ơn cứu mạng.
Ông bà đều bất ngờ, vui mừng. Thế là mình tìm đến Đồng Xa. Ông ra hiệu bảo mình ngồi lại gần, cứ xoa xoa bàn tay mình, cười mà khóe mắt có giọt lệ ứa ra. Chuyện trò với bác, tôi phát hiện được một điều này nữa: thời kì qua, bác còn âm thầm làm nhiều việc “không tên” khác. Bệnh tôi đỡ trông thấy, giờ đi lại ngon lành. Chí từ mặt trận ra. Chí đã tiến hành ca mổ trong nhiều giờ. Hôm rồi, có một cụ là lão thành cách mạng ở gần nhà, đến nhập bọn với cánh chúng tôi đang lúc ngồi “buôn”.
Bác Chí đã nhớ ra bệnh nhân này. Khi nghe mình giới thiệu: tôi là Chí, đã cấp cứu, mổ cho ông tại Viện 103 đây. Ông nghiêm mặt trả ngay lại tôi gói tiền. Ở Học viện Quân y Viện 103, các học trò do bác trực tiếp chỉ dẫn luận văn hồi đương chức, nay đều đã thành chuyên viên đầu ngành, thay bác làm chủ nhiệm bộ môn ngoại tâm thần, như các đại tá, tiến sĩ: Vũ Hùng Liên, Bùi Thọ Lộ, Nguyễn Hùng Minh, Bùi Ngọc Tiến.
Người gần đây nhất, tiến sĩ Võ Tấn Sơn được bác chỉ dẫn lúc đã nghỉ hưu, đang đảm đang trọng trách Hiệu trưởng trường Đại học Y TP.
Cuối năm 1971, BS. Từ những chuyện hè như vậy, tôi thêm cảm phục bác láng giềng. Khi nghe tôi “phỏng vấn” điều thắc mắc trên thì bác cười, bảo ngay: - Mình vẫn làm thêm khối việc đấy chứ.
Chị được đưa cấp cứu đến cơ sở sơ tán của Viện 103 đặt tại Cao Mật, Bình Đà (Hà Tây). Ông đang nằm dài trên giường, tóc bạc phơ, tỉnh ngủ lắm. Chị ngập ngừng hỏi: - Thưa, chú là bác sĩ Trần Mạnh Chí ở Viện Quân y 103? - Đúng rồi - chủ nhà mời khách ngồi, hỏi tiếp - Chị gặp tôi có việc gì? Người nữ giới rơm rớm nước mắt, liền bước đến nắm chặt tay bác, nghẹn ngào nói: - Thưa chú, cháu tên Lộc, được chú cứu sống hồi năm 1968 do bom ở Xuân nay mai ạ.
“Ông N. Đấy có thể gọi là những việc “có tên”.
