Người Vân Kiều ở xã Ngân Thủy, miền tây Lệ Thủy đã vào thăm hang Ông Giáp trên cung đường 10 nối Đông và Tây Trường Sơn
Những vị cố lão râu dài, tóc bạc cũng nước mắt nhìn Đại tướng, với họ lúc đó là Đại tướng của làng mình, của dòng Kiến Giang, của núi non hiền hậu, bình dị, lúc đó là Đại tướng của làng ông, là Đại tướng của mỗi hồn người quê hương. Người làng có việc trọng, mỗi lần ra Hà Nội vẫn mang nước mắm quê hương, mực phơi khô, cụ ăn khen ngon, ai cũng mừng rơi nước mắt".
Đến bên hàng xôi, ông hỏi người bán hàng: "O ơi, có xôi nếp lòn không?". Ra đi trên bờ Kiến Giang, làm sao mà quên được cảnh non nước nhân đức và hùng vĩ. Bà giải thích, Đại tướng đi xa từ trẻ, vẫn nhớ đến mùi vị quê xưa, khiến ai cũng xúc động. Những người Rục đi rừng, vào hang Mà Ca, nơi mà tổ sư người Rục từng sống, làm lễ báo thần rừng, thần núi về một con người huyền thoại của giang san đã vào thế giới trường tồn, nơi linh mà người Rục ngưỡng vọng.
Họ làm bữa cơm trắng, cùng ngồi lại, nghe đài, xem tivi nói về Đại tướng rồi râm ran bàn chuyện, và mong Đại tướng thanh thoát về trời.
Căn nhà xưa bình dị của vị tướng lỗi lạc Võ Nguyên Giáp trình diễn. Nơi Đại tướng vẫn nằm ngủ khi về thăm quê An Xá, Lộc Thủy 2
Người làng An Xá, mấy hôm nay, nước mắt thướng nhớ vị tướng già tắt thở. Đã 103 năm trái tim Võ Nguyên Giáp đập chung nhịp tim cùng giang san.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã vào ở và làm việc nhiều ngày ở đây vào đầu năm 1972 và giữa 1973, người Vân Kiều đặt tên là hang Ông Giáp.
". Ông hỏi rồi mua một vắt xôi, người đàn bà bán hàng nói cháu biếu ông, nhưng Đại tướng vẫn trả tiền, bà bán xôi nhìn ông rồi khóc.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp mất Nhớ Đại tướng Võ Nguyên Giáp Ảnh quý giá về Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp Đọc E-paper Bên dòng Kiến Giang mùa lũ dâng trào, tin Đại tướng hấp hối, con sông cũng như muốn khóc 1. Ông xuống ga Đồng Hới, nơi mà trước đây, lúc còn trai trẻ, ông cũng từng lên xuống để ngược xuôi Bắc Nam hoạt động cách mạng.
Năm 1999, Đại tướng về thăm quê, ông nhớ da diết một điệu hò khoan Lệ Thủy, cả làng nghe vậy, đã khăn áo chỉnh tể, những xướng ca lão phụ đã hát cho Đại tướng nghe bao điệu hò cổ mộc mạc dưới đêm trăng quê nhà. Họ vào thăm hang động mà ngày xưa Đại tướng vào thị sát tình hình chiến trường Trường Sơn, đã nghỉ lại.
Ông Võ Đại Hàm nói: "Người làng gọi là đại tang, nhà nào cũng thắp nhang trên trang thờ ngoài việc đến viếng hương ở nhà lưu niệm của cụ”. Ở phía Tây dãy Trường Sơn, đồng bào Rục (Thượng Hóa, Minh Hóa) có một cuộc sống rất riêng
Ông Võ Đại Hàm, người gọi Đại tường bằng ông, đang coi sóc căn nhà lưu niệm dòng họ Võ ở An Xá kể: "thế cục của cụ giản dị, mỗi lần về thăm quê nhà, ông thường nói với người làng rằng, tôi làm cách mệnh nhưng bà con đừng nghĩ tôi làm quan cả họ được nhờ, chẳng thể như thế được.
Đại tướng càng nói, người làng An Xá chân lấm tay bùn càng thương Đại tướng xa quê lâu ngày vẫn không quên bóng vía quê hương nhỏ bé giữa chập chồng ruộng lúa cò bay thẳng thừng. Mùa Thu này, đồng bào Việt Nam từ cao nguyên đá Đồng Văn, đến đất mũi Cà Mau lộng gió, từ đại ngàn Tây Nguyên đến vùng duyên hải miền Trung, từ làng bản bóng gió đến biển đảo tổ quốc, rồi đồng bào ở nước ngoài, khôn nguôi đeo Đại tướng Võ Nguyên Giáp về với quê hương.
Tên của Đại tướng đủ lớn để những ai nghĩ đến Võ Nguyên Giáp hiểu đó là tên của một con người nhân bản. Sau này, theo việc nước, hễ có dịp về quê đúng dịp, ông đều lên một con thuyền gỗ của người dân, xuống làn nước Kiến Giang khích lệ các đội thuyền đua bơi dậy vang đất trời".
Tình cảm đó, với người A Rem là hồn nhiên như cây vẫn lớn trên rừng, như nước vẫn chảy dưới suối. Lần gần đây nhất Đại tướng về thăm quê vào ngày 25/11/2004, cả Quảng Bình vỡ òa, quê hương đón ông trong tiếng còi đoàn tàu Thống Nhất. # Xong, ông lấy từ ống nứa chuốt rất đẹp hình ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp, mở ra cho bà con xem và nói: "Đại tướng đến chia tay dân bản mình đấy".
Trưởng bản giải đáp: "Pà lun, hớ xanh-luôn luôn trở lại trong đầu". Con cháu phải gắng cánh sinh, phải tự vươn lên, không được ỷ lại, không được công thần, phải quý trọng người dân, khi đó người dân mới thương yêu đùm bọc mình".
Nay họ vào thăm lại hang này, những người Vân Kiều già nhất kể cho con cháu ngày trước họ được cắt cử bảo vệ hang như thế nào, và hiện tại, thăm lại hang Ông Giáp, như vẫn thấy có hơi ấm của Đại tướng đâu đây
Năm đó, ông vào tuổi 93, vậy mà không thể quên thứ xôi của loại nếp trồng ruộng sâu mà người địa phương vẫn gọi nếp lòn.
Người đứng đầu bản A Rem xã Thượng Trạch (Bố Trạch), mời bà con dân bản đến hội trường xã, nói: "hôm nay, Đại tướng Võ Nguyên Giáp chia tay chúng ta".
Không ăn nhiều thịt, ăn vừa phải và đúng cách của các thầy thuốc đi theo. Quê hương, gia đình, hun đúc lên nhân cách của tôi, quyết định con đường đi của tôi.
Đại tướng lấy khăn thấm nước mắt, nhìn lại những người bạn thuở trước, nay không còn mấy ai. Ông Võ Đại Hàm kể: "Ngày xưa trước khi thoát ly hoạt động cách mạng, Đại tướng từng là một trai bơi kỳ tài của làng. Xem xong, nhiều thanh niên hỏi: "Khi nào Đại tướng pừ lao-trở lại?". Đại tướng Võ Nguyên Giáp thắp hương trên mộ thân sinh tại quê nhà 3.
Cựu chiến binh Nguyễn Thanh Hoanh ở Đồng Hới nói trong nước mắt: "Tui lên mạng đọc tin bác Giáp mất mà khóc trên bàn, trời sáng dậy, ra chợ Đồng Hới mua hoa huệ trắng rồi lên nhà bác Giáp thắm nén hương". Hò khoan với Đại tướng như thấm vào máu thịt, cứ thế ông bắt nhịp cho cả sân cùng "hò xố lên".
Mấy ngày nay, ông Hoanh thờ thẫn, ở lại mái nhà giản dị, cùng chóm xóm láng giềng quê hương An Xá lo lắng nhang khói trong niềm thương tiếc vô biên
Tên của Đại tướng, đủ lớn để những ai hâm mộ luôn nghĩ về Đại tướng bằng hết thảy tình cảm, sự yêu, ngưỡng vọng. Lệ Thủy vẫn có lễ hội đua thuyền mừng Tết Độc lập hằng năm vào ngày 2/9.
Dẫu tử sinh là lẽ thường tình của tạo hóa, người già đinh thì thác về tiên sư cha, nhưng với đức độ và nhân cách của Đại tướng, sự ra đi của ông đã làm xúc động bao tấm lòng không chỉ trong làng mà còn cả tỉnh và cả thế giới.
Nhưng cụ rất thích món dưa, cà, mắm muối từ quê làm ra. Người làng nấu món canh quê mời cụ, bác sĩ phải nêm nếm trước, con gà xóm thôn muốn mời, bác sĩ phải xem trước, cũng phải thôi. Họ mới rời hang đá 50 năm, nhưng những câu chuyện về Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thắng lợi Điện Biên Phủ, chiến dịch Hồ Chí Minh. Hang động thoáng mát, là cơ sở của đường Trường Sơn huyền thoại.
Chị Nguyễn Thị Nình kể: "Mỗi lần cụ về, bác sĩ đều có chế độ ăn uống rất khoa học. Được lính biên phòng đồn 589 kể đã in đậm trong tâm thức đồng bào. Đại tướng Võ Nguyên Giáp trong một lần về thăm Đồng Hới, Quảng Bình Nói đến đó, người làng An Xá đang vây quanh Đại tướng trong sân nhà, khóc òa. Với chất giọng Lệ Thủy, Đại tướng nói tiếp: "Ngày xưa Lệ Thủy phải trồng lúa su, sông nước tấp nập con cá con tôm, tôi lớn lên cùng những tháng ngày như thế, dù có đi đâu, làm gì, quê hương vẫn là nguồn gốc nâng bước tôi trưởng thành".
Nay vị tướng tài hoa lâm chung, làng An Xá hương lửa theo cách riêng của làng, những người già nhất của từng xóm, khăn xếp, áo dài, thắp lên bàn độc tổ sư những nén hương, vắng tiền nhân người con của làng, Võ Nguyên Giáp đã vào cõi nghìn thu.
